با اينكه رسالت اين رسول جز اين نبود كه به مشركين و اهل كتاب بفهماند از طرف خدا مامورند اللَّه تعالى را به عنوان يگانه معبود خالصانه بپرستند و چيزى را شريك او نسازند و نماز را به پا داشته زكات را بدهند و دين قيم هم همين است ( 5 ) . از اهل كتاب و مشركين ، آنها كه كافر شدند در آتش جهنم خواهند بود آن هم براى هميشه و ايشان بدترين خلق خدايند ( 6 ) . و كسانى كه ايمان آورده اعمال صالح كردند ايشان بهترين خلق خدايند ( 7 ) . جز ايشان نزد پروردگارشان عبارت است از بهشتهاى عدن كه نهرها در زير درختانش روان است و ايشان تا ابد در آنند در حالى كه خدا از ايشان راضى و ايشان هم از خدا راضى باشند اين سرنوشت كسى است كه از پروردگارش بترسد ( 8 ) . بيان آيات اين سوره رسالت محمد بن عبد اللَّه خاتم النبيين ( صلوات اللَّه عليه ) را براى عوام از اهل كتاب و مشركين مسجل مىكند ، و به عبارتى ساده تر براى عموم اهل ملت و غير اهل ملت و باز ساده تر بگويم : براى عموم بشر تسجيل مىكند ، و مىفهماند كه آن جناب از ناحيه خدا به سوى عموم بشر گسيل شده ، و اين عموميت رسالت آن جناب مقتضاى سنت الهى ، يعنى سنت هدايت است ، همان سنتى كه آيات زير بر آن اشاره دارد ، و مىفرمايد : « إِنَّا هَدَيْناه السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَإِمَّا كَفُوراً » « 1 » ، « وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ » « 2 » و به بيانى كه ان شاء اللَّه به زودى مىآيد بر عموميت دعوت آن جناب استدلال كرده ، به اينكه دعوت آن حضرت متضمن صلاح مجتمع انسانى است ، عقايد و اعمال افراد و جوامع را صالح مىسازد ، و اين سوره هم با نزول در مكه مىسازد و هم نزول در مدينه ، هر چند كه از نظر سياق به مدنى بودن شبيه تر است . * ( « لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ » ) * آيات اين سوره در سياقى است كه به قيام حجت عليه كافران به دعوت اسلامى اشاره مىكند ، چه از اهل كتاب و چه مشركين ، و نيز عليه عده اى از اهل كتاب كه بعد از آمدن حجت به خاطر اختلافهاى ناشى از منيت حجت خدا را رها كردند . و با در نظر داشتن اين

--> ( 1 ) ما راه را به او نمايانديم خواه شاكر باشد و خواه كفران كند . سوره انسان ، آيه 3 . ( 2 ) هيچ امتى نبوده مگر آنكه هدايتگرى بيمرسان در آن بوده است . سوره فاطر ، آيه 24 .